ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕವು ಆರೋಗ್ಯದ ಎಲ್ಲ ಆಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬದುಕುವ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ; ಡಾ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಭಂಡೀಮನೆ

ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ, ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ಅನುಭವ ಮತ್ತು ನಾವು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಬದುಕನ್ನು ಹೇಗೆ ಅನುಸರಿಸುತ್ತಿದ್ದೇವೆ ಎಂಬುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೆಚ್ಚುತ್ತಿರುವ ಕಾಳಜಿಯ ಸಮ್ಮಿಶ್ರಣದಿಂದ ಈ ಪುಸ್ತಕ ಬಂದಿದೆ. ಅನೇಕರು ನಿವೃತ್ತಿ ನಂತರ ಅನಿರೀಕ್ಷಿತ ಸವಾಲುಗಳನ್ನು ಎದುರಿಸುತ್ತಿದ್ದಾರೆ. ಕ್ಷೀಣಿಸುತ್ತಿರುವ ಆರೋಗ್ಯ, ಗೊಂದಲ, ಧ್ಯೇಯದ ಕೊರತೆ ಹಾಗೂ ನಿವೃತ್ತಿ ನಂತರ ಇನ್ನು ನಮ್ಮದೇನಿಲ್ಲ, ನಮ್ಮಿಂದ ಏನೂ ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಅಂದುಕೊಂಡು ತಮ್ಮ ಸಮಯವನ್ನು ಹೇಗೆ ಸದುಪಯೋಗಪಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕೆಂದು ತಿಳಿಯದೇ ಬದುಕುವುದನ್ನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಯಶಸ್ವಿ ವೃತ್ತಿಜೀವನದ ನಂತರ ನಿವೃತ್ತನಾದ ನನಗೆ ಕೆಲವು ಸ್ನೇಹಿತರು, ಮಾಜಿ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳು ನನ್ನ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ಹಾಗೂ ನಿವೃತ್ತಿ ಜೀವನ ನೋಡಿದ ನಂತರ ನನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನೇ ಪುಸ್ತಕದ ರೂಪದಲ್ಲಿ ಬರೆಯಲು ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ಇದನ್ನು ಕೆಲವು ವರ್ಷಗಳ ಅಧ್ಯಯನ, ಜೀವನಾನುಭವ ಹಾಗೂ ಕಂಡು ಕೇಳಿದ್ದನ್ನು ಅವಲೋಕಿಸಿ ಈ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಬರೆದಿದ್ದೇನೆ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದ ಡಾ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಭಂಡೀಮನೆ ಹೇಳಿದ್ದಾರೆ.
ಡಾ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಭಂಡೀಮನೆ ಅವರು ಇಂಗ್ಲಿಷ್‌ನಲ್ಲಿ ಬರೆದ ‘Adding Health years beyond retirement’ ಪುಸ್ತಕವನ್ನು ಮೃತ್ಯುಂಜಯ ಗಿಂಡಿಮನೆ ಅವರು ಕನ್ನಡಕ್ಕೆ ಅನುವಾದಿಸಿದ ʼನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಜೀವನʼ ಪುಸ್ತಕದ ಬಿಡುಗಡೆ ಸಮಾರಂಭ ಉತ್ತರ ಕನ್ನಡ ಜಿಲ್ಲೆಯ ಶಿರಸಿಯ ರಂಗಧಾಮದಲ್ಲಿ ಅಕ್ಟೋಬರ್‌ 4ರಂದು ಶನಿವಾರ ನಡೆಯುತ್ತಿದ್ದು, ಈ ಹಿನ್ನೆಲೆಯಲ್ಲಿ  ನಬಾರ್ಡ್‌ ಬ್ಯಾಂಕಿನ ಮಹಾಪ್ರಬಂಧಕರಾಗಿದ್ದ ಹಾಗೂ ವಿಶ್ವಸಂಸ್ಥೆಯ ಎಫ್‌ಎಒ (ಆಹಾರ ಮತ್ತು ಕೃಷಿ ಸಂಸ್ಥೆ)ಯಲ್ಲಿ ಸಲಹೆಗಾರರಾಗಿದ್ದ ಡಾ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಭಂಡೀಮನೆ ಅವರು ತಾವು ಪುಸ್ತಕ ಬರೆದ ಉದ್ದೇಶ, ಅದರ ಸಮಗ್ರತೆ, ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಬದುಕಿನ ಬಗ್ಗೆ ವಿಸ್ತೃತವಾಗಿ ಮಾತನಾಡಿದ್ದಾರೆ.
ಅವರ ಪ್ರಕಾರ, ಅವರು ಹಲವರನ್ನು ನೋಡಿದಂತೆ ಕೇವಲ ಅನಾರೋಗ್ಯದ ಕಾರಣದಿಂದಷ್ಟೇ ನಿವೃತ್ತರು ತೊಂದರೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವುದಿಲ್ಲ, ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ಬಹುತೇಕರು ತಮ್ಮ ಆಲೋಚನೆ, ದೈನಂದಿನ ಚಟುವಟಿಕೆ ಮತ್ತು ಬದುಕುವ ಧ್ಯೇಯೋದ್ದೇಶದ ಬಗ್ಗೆ ಸ್ಪಷ್ಟತೆ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವ ಕಾರಣ ಇವು ಸಂಭವಿಸುತ್ತವೆ ಎಂದು ಡಾ.ರಾಮಚಂದ್ರ ಹೆಗಡೆ ಭಂಡೀಮನೆ ಹೇಳುತ್ತಾರೆ.  ಅವರ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯವು ಕೇವಲ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಆರೈಕೆಗಿಂತ ಹೆಚ್ಚಿನದು. ಅದು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕವಲ್ಲ. ಅದು ದೈಹಿಕ, ಮಾನಸಿಕ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನೂ ಹೊಂದಿದೆ ಎನ್ನುತ್ತಾರೆ ಅವರು.

‘Adding Health years beyond retirement’ (ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಆರೋಗ್ಯಪೂರ್ಣ ಜೀವನ) ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯಲು ನಿಮಗೆ ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದ ಸಂಗತಿಗಳು ಯಾವುವು? ಈ ಕಲ್ಪನೆ ಬರಲು ಕಾರಣಗಳು..?
ನಾನು ಒಮ್ಮೆ ಬೆಂಗಳೂರಿನಿಂದ ತಿರುಪತಿಗೆ ಕಾಲ್ನಡಿಗೆಯಲ್ಲಿ ಹೋಗಿದ್ದೆ. ಇದು ನನಗೆ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯಲು ಪ್ರೇರಣೆ ನೀಡಿದ ಪ್ರಮುಖವಾದ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು. ಯಾಕೆಂದರೆ ಅದನ್ನು ಯಶಸ್ವಿಯಾಗಿ ಪೂರ್ಣಗೊಳಿಸಿಕೊಂಡು ಬಂದ ನಂತರ ಶರೀರ ಹಗುರವಾದಂತೆ ಭಾಸವಾಯಿತು.‌ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ನಂತರ ನನ್ನ ಲವಲವಿಕೆಯ ಜೀವನ ಕ್ರಮ ನೋಡಿ ನನ್ನ ಸ್ನೇಹಿತರು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಅನುಭವವನ್ನು ಸಂಯೋಜಿಸಿ ಪುಸ್ತಕ ಬರೆಯುವಂತೆ ಸಲಹೆ ನೀಡಿದರು. ನಾನು ಮೊದಲಿನಿಂದಲೂ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಜೀವನೆವೆಂದರೆ ಅದು ದೈಹಿಕವಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಹಾಗೂ ಅಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿದ್ದೇನೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಈ ನಿಟ್ಟಿನಲ್ಲಿಯೇ ಜೀವನ ಅನುಭವ, ಸರಳ ಪರಿಕಲ್ಪನೆಗಳು ಮತ್ತು ಸಂಶೋಧನಾ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕಕ್ಕೆ ಬಳಸಿಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

ನಿಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕವು ನಿಮ್ಮ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವ ಅಥವಾ ನಿಮ್ಮ ವೃತ್ತಿ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಕಂಡುಕೇಳಿದ ಅನುಭವಗಳ ಬುತ್ತಿಯ ಪ್ರಸ್ತುತಿಯೇ..?
ಎರಡೂ ಹೌದು, ಈ ಪುಸ್ತಕವು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವದ ನೋಟದ ಜೊತೆಗೆ ವೃತ್ತಿಪರ ಒಳನೋಟಗಳನ್ನೂ ಒಳಗೊಂಡಿದೆ ಎಂದು ಹೇಳಬಹುದು. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ, ನಿಧಾನವಾಗಿ ತಮ್ಮ ಉದ್ದೇಶ ಮತ್ತು ಚೈತನ್ಯದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳಲು ಪ್ರಾರಂಭಿಸುವ ಅನೇಕ ವ್ಯಕ್ತಿಗಳನ್ನು ನಾನು ನೋಡಿದ್ದೇನೆ. ಕೆಲವರು ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗುವ ಹಂತಕ್ಕೆ ಮೊದಲೇ ಸಿದ್ಧವಾಗದ ಕಾರಣ ನಿವೃತ್ತಿಯಾದ ತಕ್ಷಣ ಗೊಂದಲಕ್ಕೆ ಒಳಗಾಗುತ್ತಾರೆ. ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ನಮಗೆ ದೈಹಿಕ ಫಿಟ್ನೆಸ್‌ ಸಮರ್ಪಕವಾಗಿರಲು ಕೇವಲ ಆರ್ಥಿಕ ಸಿದ್ಢತೆಯಷ್ಟೇ ಮುಖ್ಯವಾಗುವುದಿಲ್ಲ. ಕೇವಲ ಅದು ಮಾತ್ರ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದ್ದರೆ  ಕೆಳ ಮಧ್ಯಮವರ್ಗವದರು, ಬಡವರಿಗೆ ಆರೋಗ್ಯವೇ ಇರುತ್ತಿರಲಿಲ್ಲವಲ್ಲ. ಹಾಗೆ ನೋಡಿದರೆ ಅವರ ಆರೋಗ್ಯ ಇತರರಿಗಿಂತ ಉತ್ತಮವಾಗಿರುತ್ತದೆ. ಹೀಗಾಗಿ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ದೈಹಿಕವಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ಸದೃಢವಾಗಿರಲು ನಾವು ಧನಾತ್ಮಕ ಚುವಟಿಕೆಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ.  ತೃಪ್ತಿ ಎಂಬುದು ನಮ್ಮ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಧನಾತ್ಮಕ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳಲ್ಲಿ ಒಂದು.
ಔಪಚಾರಿಕ ಕೆಲಸದಿಂದ ದೂರ ಸರಿದ ನಂತರವೂ ಒಬ್ಬರು ಹೇಗೆ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಂಡು ತೃಪ್ತಿಯಿಂದ ಉಳಿಯಬಹುದು ಎಂಬುದನ್ನು ಅನ್ವೇಷಿಸಬಹುದು. ಅದುವೇ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೂಲಮಂತ್ರ. ನನ್ನ ಬಗ್ಗೆಯೇ ಹೇಳಿಕೊಳ್ಳುವುದಾದರೆ ನಾನು ಕಳೆದ 25 ವರ್ಷಗಳಿಂದ ಜ್ವರಕ್ಕಾಗಿ ಯಾವುದೇ ಮಾತ್ರೆ ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿಲ್ಲ. ಇದನ್ನು ಹೇಳಿದರೆ ಯಾರೂ ನಂಬುವುದಿಲ್ಲ. ನಾನು ನನಗೆ ಬಂದ ಹಣದಲ್ಲಿ ಕೆಲವಷ್ಟನ್ನು ನಾನು ದಾನವಾಗಿಯೋ ದೇಣಿಗೆಯ ರೂಪದಲ್ಲೋ ನೀಡುತ್ತೇನೆ. ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ನನಗೆ ತೃಪ್ತಿ ಇದೆ. ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಇಂತಹ ಪ್ರಯಾಣದ ಅನುಭವವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವ ಪ್ರಯತ್ನವಾಗಿದೆ. ಇದರಲ್ಲಿ ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಒಳನೋಟಗಳು, ಪ್ರಾಯೋಗಿಕ ಸಲಹೆ ಮತ್ತು ನಿಜ ಜೀವನದ ಅನುಭವದ ಕಥೆಗಳ ಮೂಲಕ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಧನಾತ್ಮಕ ಆಲೋಚನೆಗಳು ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ ಎಂದು ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಇಲ್ಲಿ ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವದ ಜೊತೆಗೆ ಇತರ ಅನೇಕರಿಂದ ಪಡೆದ, ಕೇಳಿದ,  ಓದಿದ ಹಾಗೂ ಗಮನಿಸಿದ ಮಾಹಿತಿಗಳೂ ಅಡಕವಾಗಿವೆ.

ನಿಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕದ ಸಂದರ್ಭದಲ್ಲಿ “ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆʼ ಯನ್ನು ಹೇಗೆ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನಿಸುತ್ತೀರಿ?
ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ, “ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆ” ಎಂದರೆ ಕೇವಲ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದು ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ, ಅದಕ್ಕಿಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿ ಇದು ನಾವು ವಯಸ್ಸಾದಂತೆಯೂ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬದುಕುವುದನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅಂದರೆ, ದೈಹಿಕ ಚೈತನ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಸದೃಢತೆ, ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಮತ್ತು ಜೀವನದ ನಂತರದ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಬದುಕಿನ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವುದು.
ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆ ಎಂದರೆ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರವೂ ಸಕ್ರಿಯವಾಗಿರುವುದು, ಉತ್ತಮ ಆಹಾರ ತಿನ್ನುವುದು, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು, ಒತ್ತಡವನ್ನು ನಿರ್ವಹಿಸುವುದು ಮತ್ತು ಜೀವನವನ್ನು ಅರ್ಥಪೂರ್ಣವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸುವುದು. ಇದು ರೋಗವನ್ನು ತಡೆಯುವ ಅಥವಾ ವಿಳಂಬಗೊಳಿಸುವ, ಸಂತೋಷವನ್ನು ಉತ್ತೇಜಿಸುವ ಜೀವನಶೈಲಿಗೆ ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಅನಿಸಿಕೆ.
ಕೂದಲು ಹಣ್ಣಾಗುವುದು, ವಯಸ್ಸಾಗುವುದು ಆತಂಕಪಡುವ ವಿಷಯವಲ್ಲ, ಯಾಕೆಂದರೆ  ಇವೆಲ್ಲ ಸಹಜ ನೈಸರ್ಗಿಕ ಪ್ರಕ್ರಿಯೆ. ಈ ಸಂಗತಿಗಳೆಲ್ಲ ಗೊತ್ತಿರುವಂತಹವುಗಳೇ. ಆದರೆ ಅದನ್ನು ವಾಸ್ತವ ಎಂದು ಸ್ವೀಕರಿಸಿದರೆ ಸರಿಯಾದ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಅಭ್ಯಾಸಗಳೊಂದಿಗೆ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯನ್ನು ಮುಂದುವರಿಸಿದರೆ, ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ  ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಅತ್ಯಂತ ತೃಪ್ತಿಕರವಾಗಿಸಬಹುದು. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆ ಎಂದರೆ  ಅದು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ವರ್ಷಗಳಲ್ಲಿ ಕೇವಲ ಬದುಕುವ ಕಲೆಯಲ್ಲ, ಅದು ಅಭಿವೃದ್ಧಿ ಹೊಂದುವ ಕಲೆ.

ನಿಮ್ಮ ಪುಸ್ತಕವು ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಅಥವಾ ಇವುಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯ ಜೀವನ ಶೈಲಿಯ ಬಗ್ಗೆ ಬರೆದ ಪುಸ್ತಕವೇ..?
ಈ ಪುಸ್ತಕವು ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ವೃತ್ತಿಯಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂದರೆ  ಜೀವನ ಮುಗಿಯಿತು ಎಂದರ್ಥವಲ್ಲ – ಇದು ಜೀವನದ ಹೊಸ ಹಂತದ ಆರಂಭ, ಇದನ್ನು ಸಮಗ್ರವಾಗಿ ರೂಪಿಸಿದರೆ ಅದು ಚೈತನ್ಯ,  ತೃಪ್ತಿ ಮತ್ತು ಉದ್ದೇಶದಿಂದ ಕೂಡಿರುತ್ತದೆ.
ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಮೂರು ಸ್ತಂಭಗಳ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ಅದೆಂದರೆ ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ, ಮಾನಸಿಕ-ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ ಹಾಗೂ ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕವಾಗಿ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ. ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯವೆಂದರೆ ಸರಿಯಾದ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮ,  ಆರೈಕೆ, ಸರಿಯಾದ ನಿದ್ರೆ, ನೈರ್ಮಲ್ಯ ಮೊದಲಾದ ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಕ್ರಮಗಳು ಸೇರಿವೆ. ಆರೋಗ್ಯಯುತ ದೇಹವಿಲ್ಲದೆ, ಜೀವನದ ಇತರ ಸಂಗತಿಗಳನ್ನು ಆನಂದಿಸುವುದು ಕಷ್ಟಕರವಾಗುತ್ತದೆ. ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮವೆಂದರೆ ಅನೇಕ ನಿವೃತ್ತರು ನೆನಪಿನ ಶಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ, ಖಿನ್ನತೆ ಅಥವಾ ಆತಂಕದಂತಹ ಸಮಸ್ಯೆಗಳ ಜೊತೆ ಹೋರಾಡುತ್ತಾರೆ. ಆದ್ದರಿಂದ ನಾನು ಮಾನಸಿಕ ಸ್ವಸ್ಥತೆ, ಸ್ಥಿತಿಸ್ಥಾಪಕತ್ವ, ಸಾವಧಾನ ಮತ್ತು ಸಕಾರಾತ್ಮಕ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಈ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಉಪಾಯಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಸಾಮಾಜಿಕ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ತೊಡಗಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುವುದಾದರೆ ನಮ್ಮನ್ನು ನಾವು ಇತರರಿಂದ ಪ್ರತ್ಯೇಕಿಸಿಕೊಂಡು ಬದುಕುವುದು ಅನಾರೋಗ್ಯದಂತೆಯೇ ಹಾನಿಕಾರಕ. ಕುಟುಂಬ, ಸ್ನೇಹಿತರು, ಸಮುದಾಯದ ಒಳಗೊಳ್ಳುವಿಕೆಯ ಬಲವಾದ ಸಂಬಂಧಗಳನ್ನು ಕಾಪಾಡಿಕೊಳ್ಳುವ ಮತ್ತು ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕತೆ, ಸ್ವಯಂಸೇವೆ ಅಥವಾ ಆಜೀವ ಕಲಿಕೆಯ ಮೂಲಕ ಬಲವಾದ ಉದ್ದೇಶದ ಪ್ರಜ್ಞೆಯನ್ನು ಬೆಳೆಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಪ್ರಾಮುಖ್ಯತೆ ಬಗ್ಗೆ ನಾನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ. ನನ್ನ ದೃಷ್ಟಿಯಲ್ಲಿ ಇವು ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಪೂರಕ ಅಂಶಗಳು. ಅಂದರೆ ನಾನು ಆರಾಮವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ಆದರೆ ದಿನಕ್ಕೆ ಎರಡು ಹೊತ್ತು ಇಂಜೆಕ್ಷನ್‌ ತೆಗೆದುಕೊಳ್ಳಬೇಕಾಗುತ್ತದೆ ಎಂದು ಹೇಳುವುದಕ್ಕಿಂತ ನಾನು ಆರಾಮವಾಗಿದ್ದೇನೆ, ನನಗೆ  ಔಷಧದ ಅಗತ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂದು ಹೇಳುವುದು ಉತ್ತಮವಲ್ಲವೇ. ನನ್ನ ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನದ ದೃಷ್ಟಿಕೋನ ಇದೇ ಆಗಿದೆ. ಅಂದರೆ ಸ್ಟ್ರೆಸ್‌ ಫ್ರೀ ಎನ್ನವುದು ಕೇವಲ ದೈಹಿಕವಾಗಿಯಷ್ಟೇ ಅಲ್ಲ ; ಮಾನಸಿಕವಾಗಿಯೂ ಅನುಭವಕ್ಕೆ ಬರಬೇಕು. ಆದ್ದರಿಂದ, ನಿಜವಾದ ದೀರ್ಘಾಯುಷ್ಯದ ವ್ಯಾಖ್ಯಾನವು ಕೇವಲ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಅಲ್ಲ – ಇದು ಆರೋಗ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬದುಕುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಎಂದು ಪುಸ್ತಕವು ಹೇಳುತ್ತದೆ.

ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನದ ಬಗ್ಗೆ ಜನರಲ್ಲಿರುವ ಸಾಮಾನ್ಯ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಗಳು ಯಾವುವು..?
ನಿವೃತ್ತಿಯು ದೈಹಿಕವಾಗಿ, ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ನಮ್ಮ ಚಟುವಟಿಕೆಗಳ ಕುಸಿತದ ಆರಂಭವನ್ನು ಸೂಚಿಸುತ್ತದೆ ಎಂಬುದು ಒಂದು ದೊಡ್ಡ ತಪ್ಪು ಕಲ್ಪನೆಯಾಗಿದೆ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನವು ವಿಶ್ರಾಂತಿಗಾಗಿ ಮಾತ್ರ ಉದ್ದೇಶಿಸಲಾದ ನಿಷ್ಕ್ರಿಯ ಹಂತ ಎಂದು ಅನೇಕರು ಭಾವಿಸುತ್ತಾರೆ, ಆದರೆ ವಾಸ್ತವವಾಗಿ ಸರಿಯಾದ ಮನಸ್ಥಿತಿ ಮತ್ತು ಸಿದ್ಧತೆಯೊಂದಿಗೆ ನಾವು ನಿವೃತ್ತಿ ಹಂತಕ್ಕೆ ಬಂದರೆ ಜೀವನದ ಅತ್ಯಂತ ರೋಮಾಂಚಕ ಮತ್ತು ತೃಪ್ತಿಕರ ಹಂತಗಳಲ್ಲಿ ಇದನ್ನು ಒಂದನ್ನಾಗಿಸಬಹುದು.
ಮತ್ತೊಂದು ಸಾಮಾನ್ಯ ಕಲ್ಪನೆಯೆಂದರೆ ಆರೋಗ್ಯವು ಹದಗೆಡುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯತೆಯಿಂದ ಮತ್ತು ಅದರ ಬಗ್ಗೆ ನಮ್ಮಿಂದ ಏನೂ ಮಾಡಲು ಸಾಧ್ಯವಿಲ್ಲ ಎಂಬ ಕಲ್ಪನೆ. ಆದರೆ,  ಜೀವನಶೈಲಿಯ ಬದಲಾವಣೆಗಳು – ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರ, ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದರ ಮೂಲಕ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಜೀವನದಲ್ಲಿನ ಉತ್ಸಾಹ ಅಥವಾ ಚೈತನ್ಯವನ್ನು ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದು. ನಿವೃತ್ತಿ ಎಂದರೆ ಮುಗಿದೇ ಹೋಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸುವುದಲ್ಲ, ಬದಲಾಗಿ ಜೀವನದ ಮತ್ತೊಂದು ಹಂತ ಹಾಗೂ ಅವಕಾಶ ಎಂದು ತಿಳಿಯಬೇಕು. ಬಹಳಷ್ಟು ಜನರು ತಮ್ಮ ಬದುಕು ತಮ್ಮ ವೃತ್ತಿಯ ನಿವೃತ್ತಿಗೆ ಮುಗಿದುಹೋಯಿತು ಎಂದು ಭಾವಿಸಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಬದುಕನ್ನು ಶುಷ್ಕವಾಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಿವೃತ್ತಿಯು ಬದುಕನ್ನು ಚೈತನ್ಯದ ಚಿಲುಮೆಯಾಗುವಂತೆ ಮರುಶೋಧಿಸಲು ಧನಾತ್ಮಕ ಹವ್ಯಾಸಗಳನ್ನು ರೂಢಿಸಿಕೊಳ್ಳಬೇಕು.  ಪ್ರವೃತ್ತಿಯ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಈ ನಿವೃತ್ತಿ ಒಂದು ಅವಕಾಶ ಎಂಬುದು ನನ್ನ ಭಾವನೆ.  ಜೀವನಕ್ಕೆ ವರ್ಷಗಳನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಮಾತ್ರವಲ್ಲ, ಆ ವರ್ಷಗಳಿಗೆ ಜೀವನವನ್ನು ಸೇರಿಸುವುದು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ. ಇದನ್ನೇ ನಾನು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.
ಒಂಟಿತನ, ದಿನಚರಿಯ ಕೊರತೆ, ಯಾವುದರಲ್ಲಿಯೂ ತಮ್ಮನ್ನು ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳದೇ ಇರುವುದು ಅಂದರೆ ವೃತ್ತಿಯ ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಜೀವನ ನಿವೃತ್ತಿಯಾಗಿಸಿಕೊಂಡು ಎಲ್ಲದರಲ್ಲಿಯೂ ಆಸಕ್ತಿ ಕಳೆದುಕೊಳ್ಳುವುದಾಗಿದೆ. ಇದು ದೈಹಿಕ ಅನಾರೋಗ್ಯಕ್ಕಿಂತ ಹೆಚ್ಚಾಗಿ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಮೇಲೆ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ ಎಂಬುದನ್ನು ಮರೆತುಬಿಡುತ್ತಾರೆ. ನನ್ನ ಪುಸ್ತಕವು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಹೆಚ್ಚು ಸಮಗ್ರ, ಆರೋಗ್ಯಕರ ಜೀವನವನ್ನು ರೂಪಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಸಹಾಯ ಮಾಡುವ  ಈ ಎಲ್ಲ ಅಂಶಗಳ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳುತ್ತದೆ ಎಂದು ಅಂದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ.

ಆರೋಗ್ಯಕರ ವರ್ಷಗಳನ್ನು (healthy years) ಹೆಚ್ಚಿಸುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ನೀವು ಒತ್ತಿ ಹೇಳಿದ್ದೀರಿ. ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತರು ವಯಸ್ಸಾದಂತೆ ಜೀವನದ ಗುಣಮಟ್ಟ ಹೆಚ್ಚಿಸಿಕೊಳ್ಳಲು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಳ್ಳಬಹುದಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು ಯಾವುವು?
ನಮ್ಮ ಕಲ್ಪನೆಯಲ್ಲಿ ವ್ಯತ್ಯಾಸ ಕಂಡುಬರುವುದು ಇಲ್ಲಿಯೇ. ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಬದುಕುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಬಹಳಷ್ಟು ಜನ ಯೋಚಿಸುತ್ತಾರೆ. ಆದರೆ ನಾನು ಹೇಳುತ್ತಿರುವುದು ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬದುಕುವುದರ ಬಗ್ಗೆ. ನಿವೃತ್ತಿಯ ಆಚೆಗೆ ಆರೋಗ್ಯಕರ ವಯಸ್ಸಾಗುವಿಕೆಗೆ ಬಹುಆಯಾಮದ ವಿಧಾನದ ಮೇಲೆ  ಗಮನಹರಿಸಿದ್ದೇನೆ. ನಾನು ಒತ್ತಿ ಹೇಳುವ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳೆಂದರೆ ನಿರ್ದಿಷ್ಟ ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆ, ಕೇವಲ ಆಹಾರವಲ್ಲ; ಪೋಷಣೆ ನೀಡುವ ಆಹಾರಗಳು, ಮಾನಸಿಕ ಸದೃಢತೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆ, ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕಗಳು ಮತ್ತು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮ, ಆರೋಗ್ಯ ರಕ್ಷಣೆ ಮತ್ತು ನಿಯಮಿತ ತಪಾಸಣೆಗಳು, ಮೈಂಡ್‌ ಫುಲ್ನೆಸ್ ಇವೇ ಮೊದಲಾದ ಅಂಶಗಳು.
ಉದ್ದೇಶದೊಂದಿಗೆ ದೈಹಿಕ ಚಟುವಟಿಕೆಯೆಂದರೆ ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮ, ದೈನಂದಿನ ನಡಿಗೆ, ಯೋಗ ಅಥವಾ ಈಜು ಕೂಡ ಆಗಬಹುದು. ಇವು ಹೃದಯರಕ್ತನಾಳದ ಆರೋಗ್ಯ, ಚಲನಶೀಲತೆ ಮತ್ತು ಮನಸ್ಥಿತಿಯನ್ನು ತೀವ್ರವಾಗಿ ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ. ನಿಯಮಿತ ಓಡಾಟಗಳು ದೇಹವನ್ನು ಚೈತನ್ಯಪೂರ್ಣವಾಗಿ ಇರಿಸುತ್ತದೆ. ಮುಖ್ಯವಾಗಿ, ನಮ್ಮ  ಚಟುವಟಿಕೆಗಳು ಸುಸ್ಥಿರವಾಗಿರಬೇಕು ಮತ್ತು ಆನಂದದಾಯಕವಾಗಿರಬೇಕು. ಓಡಾಟಗಳು ದೈನಂದಿನ ಲಯದ ಭಾಗವಾಗಬೇಕು.
ಪೋಷಣೆ ನೀಡುವ ಆಹಾರಗಳು ಮುಖ್ಯ ಯಾಕೆಂದರೆ ಅನೇಕರು ಅನಾರೋಗ್ಯಕರ ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿಗಳಿಗೆ ಮೊರೆ ಹೋಗುತ್ತಾರೆ.  ಅಂದರೆ ಅತಿಯಾಗಿ ತಿನ್ನುವುದು ಅಥವಾ ಕಡಿಮೆ ತಿನ್ನುವುದನ್ನು ಮಾಡುತ್ತಾರೆ. ತರಕಾರಿಗಳು, ಹಣ್ಣುಗಳು, ಧಾನ್ಯಗಳು ಮತ್ತು ಸಮೃದ್ಧವಾಗಿರುವ ಸಮತೋಲಿತ ಆಹಾರದ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನ ಕೊಡುವುದು ಅತ್ಯಗತ್ಯ.
ಮಾನಸಿಕ ಸದೃಢತೆ ಮತ್ತು ನಿರಂತರ ಕಲಿಕೆಯೂ ಮುಖ್ಯ. ಮೆದುಳಿಗೂ ವ್ಯಾಯಾಮ ಬೇಕು. ಜೀವನ ಪರ್ಯಂತ ಕಲಿಯುವುದು, ಓದುವುದು, ಹೊಸ ಕೌಶಲ್ಯ ಅಥವಾ ಭಾಷೆಯನ್ನು ಕಲಿಯುವುದು ನೆನೆಪು ಮಾಸುವುದನ್ನು  ದೂರವಿಡುತ್ತದೆ. ನಿವೃತ್ತಿಯನ್ನು ಒಂದು ಅನ್ವೇಷಿಸುವ ಅವಕಾಶವಾಗಿ ನೋಡಬೇಕು.
ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಒಂಟಿತನವು  ವ್ಯಕ್ತಿಯು ಮಾನಸಿಕವಾಗಿ ಖಿನ್ನತೆಗೆ ಒಳಗಾಗುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ಇದನ್ನು ಹೋಗಲಾಡಿಸಲು ಸಮುದಾಯ ಕೆಲಸದಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮುಖ್ಯ. ಇದು ನಮ್ಮ ಮಾನಸಿಕ ಒಂಟಿತನ ಹಾಗೂ ಒತ್ತಡವನ್ನು  ಕಡಿಮೆ ಮಾಡಬಹುದು.  ಮೈಂಡ್‌ ಫುಲ್ನೆಸ್ ಕೂಡ ಮುಖ್ಯ.  ಆಧ್ಯಾತ್ಮಿಕ ಅಥವಾ ಚಿಂತನಶೀಲ ಅಭ್ಯಾಸಗಳಲ್ಲಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಮತ್ತು ಪ್ರತಿ ದಿನದ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಗಮನಹರಿಸುವುದು ಹಾಗೂ ಇದ್ದುದರಲ್ಲಿಯೇ ತೃಪ್ತಿ ಪಡುವುದು ಸಹ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಬೇಕಾದ ಪ್ರಮುಖ ಅಂಶಗಳು.  ವಯಸ್ಸಾಗುವುದು ಅನಿವಾರ್ಯ ಹಾಗೂ ಪ್ರಕೃತಿಯ ಸಹಜ ಕ್ರಿಯೆ ಎಂದು ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಬದುಕಿದರೆ ಅರ್ಧ ಸಮಸ್ಯೆಯೇ ದೂರವಾದಂತೆಯೇ.

ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ವಿಷಯಗಳ ಕುರಿತು ನೀವು ಹೇಗೆ ಅಧ್ಯಯನ ಮಾಡಿದ್ದೀರಿ?
“ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿರುವ ಅನೇಕ ಅಂಶಗಳು ನನ್ನ ವೃತ್ತಿಪರ ಅನುಭವ, ಶೈಕ್ಷಣಿಕ ಅಧ್ಯಯನ ಮತ್ತು ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅವಲೋಕನದ ಸಂಯೋಜನೆಯಾಗಿದೆ. ಇಲ್ಲಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರ ಜನರು ಎದುರಿಸುವ ವ್ಯಾಪಕ ಶ್ರೇಣಿಯ ಸಮಸ್ಯೆಗಳನ್ನು ನಾನೂ ಎದುರಿಸಿದ್ದೇನೆ ಅಥವಾ ಬೇರೆಯವರಲ್ಲಿ ನೋಡಿದ್ದೇನೆ.  ಅದರಿಂದ ಹೊರಬರಲು ನಾನು ಅಳವಡಿಸಿಕೊಂಡ ಜೀವನ ಕ್ರಮಗಳ ಬಗ್ಗೆಯೂ ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ.  ಅಸ್ತಿತ್ವದಲ್ಲಿರುವ ವೈದ್ಯಕೀಯ ಸಾಹಿತ್ಯ, ಜಾಗತಿಕವಾಗಿ ದೀರ್ಘಾಯುಷಿಗಳ ಬದುಕಿನ ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಮತ್ತು ಜೀವನಶೈಲಿ ಇತ್ಯಾದಿಗಳ ಬಗ್ಗೆ ತಿಳಿದುಕೊಂಡು ಬರೆಯುವ ಪ್ರಯತ್ನ ಮಾಡಿದ್ದೇನೆ. ಪುಸ್ತಕವು ಸಮಗ್ರವಾಗುವಂತೆ ನೋಡಿಕೊಳ್ಳಲು ಮನೋವಿಜ್ಞಾನ ಮತ್ತು ಭೌತಚಿಕಿತ್ಸೆ ಸೇರಿದಂತೆ ವಿವಿಧ ಕ್ಷೇತ್ರಗಳಲ್ಲಿನ ನನ್ನ ಸಹೋದ್ಯೋಗಿಗಳೊಂದಿಗೆ ಸಮಾಲೋಚನೆ ಮಾಡಿ ಅವರಿಂದ ಅನುಭವಗಳನ್ನು ತೆಗೆದುಕೊಂಡಿದ್ದೇನೆ. ವೈಯಕ್ತಿಕ ಅನುಭವದ ಒಳನೋಟಗಳು ಹಾಗೂ ಬೇರೆಯವರ ಅನುಭವ ಆಧಾರಿತ ಅಂಶಗಳ ಜೊತೆಗೆ ಪುರಾವೆ ಆಧಾರಿತ ಅಂಶಗಳನ್ನು ಒದಗಿಸಲು ನಾನು ವೈಜ್ಞಾನಿಕ ಅಧ್ಯಯನಗಳನ್ನು ಹೆಚ್ಚು ಅವಲಂಬಿಸಿದ್ದೇನೆ.
ನಾನು ಮೊದಲೇ ಹೇಳಿದಂತೆ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದು ಬೇರೆ; ದೀರ್ಘ ಕಾಲ ಚೆನ್ನಾಗಿ ಬದುಕುವುದು ಬೇರೆ.  ಮೂಲಭೂತವಾಗಿ, ದೇಹ, ಮನಸ್ಸು ಮತ್ತು ಆತ್ಮದ ಸಾಮರಸ್ಯದಿಂದ ಕೂಡಿರುವ ಸಮಗ್ರ ವಿಧಾನವು ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಜೀವನವು ದೀರ್ಘವಾಗಿಸುವುದಲ್ಲದೆ, ಹೆಚ್ಚು ತೃಪ್ತಿಕರ, ಸಂತೋಷದಾಯಕವಾಗಿಸುತ್ತದೆ.

ಇದರಲ್ಲಿ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕ ಎಷ್ಟು ಮುಖ್ಯ? ಒಂಟಿತನ ಅನುಭವಿಸುವ ಯಾರಿಗಾದರೂ ನೀವು ಯಾವ ಸಲಹೆಯನ್ನು ನೀಡುತ್ತೀರಿ?
ವಿಶೇಷವಾಗಿ ನಿವೃತ್ತಿಯ ನಂತರದ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಜೀವನಕ್ಕೆ ಸಮುದಾಯ ಮತ್ತು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂಪರ್ಕವು ಅತ್ಯಂತ ಮುಖ್ಯವಾಗಿದೆ. ಸಾಮಾಜಿಕ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯು ಅರಿವಿನ ಆರೋಗ್ಯವನ್ನು ಸುಧಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಒಂಟಿತನವನ್ನು ನಿವಾರಿಸುತ್ತದೆ, ಖಿನ್ನತೆಯ ಅಪಾಯವನ್ನು ಕಡಿಮೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ  ಎಂಬುದನ್ನು ಹಲವಾರು ಅಧ್ಯಯನಗಳು ಬೆಂಬಲಿಸುತ್ತವೆ. ನಿವೃತ್ತಿಯು ಸಾಮಾನ್ಯವಾಗಿ ಕೆಲಸದ ಸ್ಥಳವು ಒಮ್ಮೆ ಒದಗಿಸಿದ ದೈನಂದಿನ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವಿಕೆಯನ್ನು ಒಮ್ಮೆಲೇ ಖಾಲಿಯಾಗಿಸುತ್ತದೆ. ಇದು ಸಾಮಾಜಿಕ ಸಂವಹನ  ಹಠಾತ್ ಕಡಿತಗೊಳ್ಳುವಂತೆ ಮಾಡುತ್ತದೆ. ನಿವೃತ್ತಿ ನಂತರ ನಾವು ಈ ಬಗ್ಗೆ ಗಮನಹರಿಸದಿದ್ದರೆ, ಇದು ಒಂಟಿತನಕ್ಕೆ ಕಾರಣವಾಗಬಹುದು, ಇದು ಮಾನಸಿಕ ಮತ್ತು ದೈಹಿಕ ಸಮಸ್ಯೆಗೆ ಪ್ರಮುಖ ಅಪಾಯಕಾರಿ ಅಂಶವಾಗಿದೆ. ಈ ಬಗ್ಗೆ ನನ್ನ ಸಲಹೆಯೆಂದರೆ ಬದುಕನ್ನು ಮರುಸಂಸ್ಕರಿಸುವತ್ತ  ಹೆಜ್ಜೆ ಇಡಬೇಕು.  ಕುಟುಂಬ ಮತ್ತು ಸ್ನೇಹಿತರೊಂದಿಗೆ ನಿಯಮಿತ ಸಂಪರ್ಕ ಬೇಕು. ನಮ್ಮ ಹವ್ಯಾಸವನ್ನು ಹಂಚಿಕೊಳ್ಳುವುದು ಭಾವನಾತ್ಮಕ ಯೋಗಕ್ಷೇಮದ ಮೇಲೆ ಆಳವಾದ ಪರಿಣಾಮ ಬೀರುತ್ತದೆ.

ನೀವು ಈಗಿನ ಪೀಳಿಗೆಯವರಿಗೆ ಅಥವಾ ನವನಿವೃತ್ತರಿಗೆ ನೀಡುವ ಸಲಹೆ ಏನು..?
ಕಾಯಕವೇ ಕೈಲಾಸ, ನಮ್ಮನ್ನು ಧನಾತ್ಮಕವಾಗಿ ತೊಡಗಿಸಿಕೊಳ್ಳುವುದೇ ಆರೋಗ್ಯ, ಉತ್ತಮ ಆರೋಗ್ಯವೇ ಸ್ವರ್ಗ , ಎಲ್ಲ ಕೆಲಸವೂ ಸಮಾನ. ವಿಶ್ವವು ಸುಂದರವಾಗಿದೆ ; ಅವಕಾಶವು ಅನಿಯಮಿತವಾಗಿದೆ. ಅದರ ಸಾಕಾರಕ್ಕೆ ಆರೋಗ್ಯಯುತ ಶರೀರ ಮುಖ್ಯ. ಏಕೆಂದರೆ ಶರೀರ ಮಾಧ್ಯಂ ಖಲು ಧರ್ಮ ಸಾಧನಂ …. ಕೇವಲ ದೀರ್ಘಕಾಲ ಬದುಕುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಮಾತ್ರ ಯೋಚಿಸಬೇಡಿ;  ದೈಹಿಕ ಆರೋಗ್ಯ ಹಾಗೂ ಮಾನಸಿಕ ಆರೋಗ್ಯದ ಎಲ್ಲಾ ಆಯಾಮಗಳ ಮೂಲಕ ಉತ್ತಮವಾಗಿ ಬದುಕುವುದರ ಬಗ್ಗೆ ಯೋಚಿಸಿ. ನಾನು ಪುಸ್ತಕದಲ್ಲಿ ಆರು ನಿಸರ್ಗ ವೈದ್ಯರ ಬಗ್ಗೆ ಹೇಳಿದ್ದೇನೆ, ಅದೆಂದರೆ ; ಆತ್ಮವಿಶ್ವಾಸ, ಉತ್ತಮ ನಿದ್ರೆ, ನಿಯಮಿತ ವ್ಯಾಯಾಮ, ಸೂರ್ಯನ ಬೆಳಕು, ಆಹಾರ ಪದ್ಧತಿ, ಉತ್ತಮ ಸ್ನೇಹಿತರು ಇವು ಜೀವನದಲ್ಲಿ ಲವಲವಿಕೆಯಿಂದಿರಲು ಬಹಳ ಮುಖ್ಯ.